Prof. Dr. Mustafa TÖZÜN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D Başkanı
“Sosyal medyada, bizim de önümüze düşen dezenformasyon nitelikli bilgilendirmelerle karşı karşıya kalabiliyoruz. Sağlık okuryazarlığı açısından halkımızı bilgilendirmeliyiz. Bu tür sosyal medya paylaşımlarında “Dikkat, çok önemli” gibi ifadeler başta yer alıyorsa ve “Bu bilgiyi yakınlarınızla paylaşın ya da herkese yayın” gibi bir ifade yazının sonunda varsa şüphelenin.”
Sonbahar geldi. Üst solunum yolu hastalıklarında beklenen artış olacak. Elbette pek çok hasta sağlık kurum ve kuruluşlarına başvuracak ve pek çoğu için ayırıcı tanıya gidilmeyecek. Hafif semptomlarla geçirilen viral üst solunum yolu hastalıkları için semptomatik tedavi düzenlenecek. Bakteriyel enfeksiyon düşünüldüğünde antibiyotik tedavisi uygulanacak. Ancak antibiyotik direnci sorunu sebebiyle hekimler gerçekten ihtiyaç olduğu kanaatine varmadan antibiyotik reçete etmeyi tercih etmeyeceklerdir. Hastalanan vatandaşlarımızın antibiyotik direnci konusunda duyarlılık göstermesi ve hekimlerimize antibiyotik reçete etmesi için ısrarcı olmaması uygun olanıdır.
Bu arada Halk Sağlığı açısından dikkatli olmak gerek. Sosyal medyada, bizim de önümüze düşen dezenformasyon nitelikli bilgilendirmelerle karşı karşıya kalabiliyoruz. Sağlık okuryazarlığı açısından halkımızı bilgilendirmeliyiz. Bu tür sosyal medya paylaşımlarında “Dikkat, çok önemli” gibi ifadeler başta yer alıyorsa ve “Bu bilgiyi yakınlarınızla paylaşın ya da herkese yayın” gibi bir ifade yazının sonunda varsa şüphelenin.
Halkımızın ilk bilgiye erişim yeri günümüzde internet ve yapay zekâ uygulamaları olmuştur. Uyarımız şudur: İnternette “.com” uzantılı sitelerden elde edilecek olan bilgilere güvenmeyin, “.org”, “.gov” ve “.edu” uzantılı sitelerin resmî açıklamalar yaptığını unutmayın. Sağlık alanında uluslararası bilgilendirme için Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) sitesine, ABD’nin ve Avrupa’nın Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC, Centers for Disease Control and Prevention) sitesi gibi sitelere başvurabilirsiniz. T.C. Sağlık Bakanlığının ve Tıp uzmanlık derneklerinin sayfalarını ziyaret edebilirsiniz.
* * *
Sağlık Okuryazarlığı açısından yaptığımız bilgiye erişim bilgilendirmesinin nedeni COVİD konusunun tekrar gündeme taşınması uyarısıdır. Halkımızda yeni bir COVİD salgını var ya da olacakmış paniği yaratacak yanlış bilgilendirmelere karşı halk sağlığı açısından önlemimizi almalıyız. Bunda sağlık idarecileri, sağlık profesyonelleri kadar halkımızın da katkı sunması önemlidir.
* * *
Sosyal medyada “Avrupa’da koronavirüsün yeniden yükselişe geçtiği” yönündeki haberleri doğru okumak gerek. Sağduyulu olmak gerek. Panik yaratmamak gerek. Ancak ciddiye alıp takipte olmak gerek. Yukarıda söylediğimiz gibi doğru bilgiye erişebilmek için önce Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) resmî açıklamalarına bakalım, 25.06.2025’de DSÖ şöyle bir açıklama yapmış: “XFG, küresel olarak artan oranlarda izlenen bir SARS-CoV-2 varyantı (VUM, variant under monitoring) olarak belirlenmiştir. Mevcut kanıtlar göz önüne alındığında, XFG’nin oluşturduğu ek halk sağlığı riski küresel düzeyde düşük olarak değerlendirilmektedir. Şu anda onaylı COVID-19 aşılarının, semptomatik ve şiddetli hastalıklara karşı bu varyanta karşı etkili olmaya devam etmesi beklenmektedir. Güneydoğu Asya Bölgesi’ndeki bazı ülkeler, XFG’nin yaygın olarak tespit edildiği yeni vaka ve hastane yatışlarında eş zamanlı bir artış bildirmiştir. Mevcut veriler, bu varyantın dolaşımdaki diğer varyantlardan daha şiddetli hastalığa veya ölüme yol açtığını göstermemektedir.
* * *
Şu anda bu ülkelerden elde edilen sınırlı bilgiler, COVID-19 ile ilişkili yoğun bakım yatışları ve hastaneye yatış başına ölümler veya tüm nedenlere bağlı ölüm oranları gibi göstergelerde bir artış olduğunu göstermemektedir. XFG, daha önce Remdesivir ve Nirmatrelvir’e karşı dirençle ilişkilendirilen herhangi bir ek mutasyon içermez.”
* * *
Ne yapmalı?
İnsanlar kendilerini iyi hissetmezlerse ve COVID-19 olup olmadıklarından emin değillerse ne yapmalıdırlar?
COVID-19 gibi bir solunum yolu enfeksiyonu belirtileri gösteriyorsanız ve yüksek ateşiniz varsa veya işe gitmek ya da normal aktivitelerinizi yapmak için kendinizi yeterince iyi hissetmiyorsanız, savunmasız kişilerle temastan kaçınmalı ve mümkünse evde kalmalısınız.
Kesinlikle evde kalamayanlar için COVID ile Yaşam kılavuzu değişmeden kalır ve enfeksiyonunuzu başkalarına bulaştırma şansınızı azaltır:
Çok katmanlı, iyi oturan bir yüz maskesi veya cerrahi yüz maskesi takın.
Toplu taşıma araçları, kalabalık sosyal toplantılar veya kapalı ya da havalandırması zayıf yerler gibi kalabalık yerlerden kaçının.
Diğer insanlarla yakın temas kurmayacağınız açık havada egzersiz yapın.
Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu kapatın; Öksürdükten, hapşırdıktan ve burnunuzu sildikten sonra ve yemek yemeden veya yiyeceklere dokunmadan önce ellerinizi sabun ve suyla 20 saniye boyunca sık sık yıkayın veya el antiseptiği kullanın; yüzünüze dokunmaktan kaçının.
* * *
Avrupa Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (European Centre for Disease Prevention and Control) 20-26 Eylül 2025 Raporunu yayımlamıştır. Bu raporda şu bilgilere yer verilmiştir:
“EU/EEA’da (Avrupa’da) SARS-CoV-2’nin yaygın ve artan dolaşımı gözlemlenmektedir, ancak bunun hastaneye yatışlar üzerindeki etkisi sınırlıdır. Solunum sinsityal virüsü (RSV) ve influenza dolaşımı çok düşük seviyelerde seyretmektedir.
Birinci basamak sağlık hizmetlerine solunum yolu hastalığı semptomlarıyla başvuran hasta sayısı düşük seyretmektedir. Bununla birlikte, artan uzun vadeli eğilimlerin ardından SARS-CoV-2 tüm yaş gruplarında yükselmektedir, ancak son haftalarda az sayıda ülkede düşüş eğilimi görülmüştür.
Çoğunlukla 65 yaş ve üzeri kişileri etkileyen şiddetli COVID-19, önceki salgınlara kıyasla düşük seviyelerde seyretmektedir.”
