Levent AKBAY – 05.02.2026 Nasıl Bir EKONOMİ Gazetesi / ‘Reel Ekonomi’
Reel Sektör Masası Köşesi
Türkiye –ABD ilişkileri, Gördes ve İran düğümü… – Ekonomim
ABD ile dış ticaretin 100 milyar dolara çıkarılması ilk kez Eylül 2019’da gündeme gelmiş. Önce dönemin Ankara Büyükelçisi David Satterfield, sonra o günlerde Türkiye’ye gelerek mevkidaşı Ruhsar Pekcan ile görüşen ABD Ticaret Bakanı Wilbur Ross dile getirmiş.
———–
Aslında o günler S-400 satın alması ve F-35 krizi sonrası gerilimli günler. Ticareti geliştirmek isteyen ABD, ’yüzde 50’şer dengeli’ bir ticaret için, bir de serbest ticaret anlaşması paketi hazırlamış. Kotarılmaya çalışılan gelişkin ilişkilerin içinde Patriot da var, alüminyum ve çelikten alınan gümrük vergilerinin düşürülmesi de.
100 milyar dolarlık hedef halen gündemde
Yıllar çabuk geçiyor. 2020’de 21,7 milyar dolar olan Türkiye-ABD dış ticaret hacmi 2024 sonunda karşılıklı 16 küsür milyar dolar ile başa baş ve toplam 32,5 milyar dolar olmuş. 2025’te ise 16,3 milyar dolar ihracat, 18,1 milyar dolar ithalat ile toplam hacim 34,5 milyar dolara çıkmış. Kocaeli Sanayi Odası salonlarında USA Select ile bu ülkeye yatırım çekmek için yatırım iklimini tanıtmaya çalışan ABD’nin İstanbul Başkonsolosu Michael Lally de, bu 100 milyar dolarlık hedefe atıfta bulunarak, hedefin halen gündemde olduğunu söylüyor.
Ticaret ve yatırım sürecini normal akışına bıraksak ve hiç dokunmasak… Kaba bir hesapla 2020-2025 arası dış ticaret hacmi 21,7 milyar dolardan, 12,8 milyar dolar artışla 34,5 milyar dolara çıkmış. Her 5 yılda düz hesap 13 milyar dolar artış olsa, her biri 5 yıldan 5 dönem sonra 100 milyar dolarlık ticaret yakalanır. İlk 5 yılı böyle bir sonuç anımsatmış olsa da, ilişkiler ve gelecek umudu adına kuşkusuz bu çok karamsar bir hesap. Ancak o serbest ticaret anlaşmasının şimdi bile imzalanmamış olduğunu da unutmayalım. Üstelik ticaret ve yatırım sürecinin normal akışına bırakılmadığını da biliyoruz. Demek ki bazı dokunuşlar nedeniyle 100 milyar dolarlık hedefe giderken değişen bir şeyler olacak!.. Ocak ayında ABD’ye ihracatımız yüzde 11’e yakın düşüşle 1,2 milyar dolar olmuş. İthalatımız ise yüzde 100 artışla 2,9 milyar dolara çıkmış. Bir ek bilgi olarak Rusya’dan ithalatımız yüzde 33 düşüşle 2,9 milyar dolara, ihracatımız ise yüzde 9,5 düşüşle 450 milyon dolara gerilemiş.
Özetle ABD’den ithalat artıp, ABD’ye ihracat yerinde sayarken, Rusya ile ticaret geriliyor. Rusya’dan doğalgaz yerine, ABD’den LNG ithalatına ağırlık vererek, birinden ithalatı sıçratırken, diğerinden düşürmüş oluyoruz. Bir de ABD’nin Türkiye için gümrük vergilerini yüzde 15’e çıkarmasını, Türkiye’nin AB’nin üçüncü ülkelere uyguladığı gümrük tarifesini ABD’ye de uygulamak zorunda olduğunu ve herhangi bir karşı önlem almadığını da eklersek taşlar yerine oturmuş olur. Böyle giderse dış ticaret 100 milyar dolara, artacak ithalatın tetiklemesiyle daha çabuk çıkar, Rusya’ya verilen açık ABD’ye verilir. ABD’ye ihracat da nispeten yavaş artar.
Biz yine dönelim ABD’nin İstanbul Başkonsolos’u Michael Lally’nin açıklamalarına. Bay Lally, kapsamlı bir teşvik organizatörü olan SelectUSA’nın toplantıda hazır bulunan temsilcilerini bölge bölge tanıtıyor. Hangi bölgede yatırım yapacaksanız o bölgenin uzmanıyla konuşmanız gerekiyor. Türkiye’de görevlendirdiği bir tür aracı-yardımcı koordinatörleri de var. Onlar da isim isim tanıtılıyor. Sonra karşılıklı görüşmelere geçiliyor. “Amerika Birleşik Devletleri dünyada doğrudan yabancı yatırımın en önde gelen adresidir.” diyen Başkonsolos Lally, “Neden Amerika?” sorusunun yanıtını da şu şekilde veriyor: “Amerika, endüstriyel büyüme için benzersiz avantajlar sunuyor. Hukuki güvence, inovasyon, ölçekleme, sermaye erişimi, enerji güvenliği ve dünyanın en verimli iş gücü.”
Sanayiciler dinamizmin bir parçası
Başkonsolos, ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın sanayicilere ‘samimi selamları’ ile ‘sanayicilerin ikili ticaretin dinamizminin parçaları olduğu’ tespitini de ileten konuşmasında, halılarına hayranlık duyduğu Hereke’ye yakın olmaktan duyduğu mutluluğu da dile getirdi. İki ülke arasındaki güçlü ilişkileri anlatmak için Hereke halılarına atılan ‘Gördes çift düğümü’nü örnek gösteren Başkonsolos Lally: “Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye arasındaki bağlar, Hereke halılarına efsanevi dayanıklılık kazandıran, kendine özgü Gördes çift düğümü gibi ustalıkla örülmüş, derin köklere sahip ve geleceği uzanan kalıcı bir güç taşımaktadır.” diyerek sözlerini bitirdi.
(Biliyorsunuz halıcılıkta Gördes düğümüne ‘simetrik düğüm’, ‘kapalı ilme’ ya da Türk düğümü de deniyor. Uzmanlarına göre Gördes düğümü ile dokunan halılar (teknik rakibi olan) İran (Sine) düğümü ile dokunan halılara göre daha sağlam bulunuyor. Çünkü halı eskidikçe tüyleri dökülse bile ipin ucu kalıyor, halı desen ve rengini koruyor.)
